در دنياي اسلام نيز برنامه ريزي آموزشي و يا آموزش و پرورش بر اساس مكتب و نيازهاي مسلمانان و جامعه اسلامي تنظيم گرديده است و پيشرفت علم و دانش در جامعه اسلامي كه حتي پيشرفت خود دين مبين اسلام مرهون پيشرفت هاي آموزش و پرورش و برنامه ريزي سنجيده و دقيق بوده است .زيرا يكي از مهمترين اهداف مهم رسالت پيامبر اسلام (ص) آموزش و پرورش ( تعليم و تربيت ) بوده است . چنانچه خداوند در قرآن مي فرمايد : « هو الذي بعث في الامين رسولاً منهم تيلوا عليهم آياته و يزكيهم و يعلمهم الكتاب و الحكمه و ان كانوا من قبل لفي ضلال مبين ».[1]

در همان آغاز اسلام نيز بر تعليم و تربيت تاكيد شده و در جريان جنگهاي صدر اسلام ، پيامبر اكرم (ص) فديه (آزادي اسرا به شرط تعليم ده نفر) را بر اسراي كفار تعين مي كردند كه نشان از ارزش و اهميت علم در اسلام مي باشد و توانست با تعليمات الهي و برنامه هاي آموزش و پرورش اسلامي جامعه جاهلي اعراب را بر فرهنگ ساير ملل فائق آورد و به بسط و گسترش تعليم و تربيت اسلامي بپردازند .

درآئين تربيتي اسلام تلاش براين است كه آدميان اهل تدبر بار آيند و ازظواهر امور عبور كرده و عاقبت انديش شوند : « يعلمون ظاهرامن الحياة الدّنيا وهم عن الآخره هم غافلون»[2] اززندگي دنيا ظاهري را ميشناسندوازآخرت غافلند .

انساني كه اهل تدبرنيست درظواهر هستي مي ماند و راه به حقيقت عالم نمي برد و اين عدم تدبر وآينده نگري درتمام زندگي و رفتار انساني تاثير مي گذارد وآن كه اهل تدبر و برنامه نباشد پيوسته درجهالت و اشتباه وتمرين وتكرار خواهد بود.حضرت علي (ع) دراين باره چنين فرموده اند: «تفكر قبل ان تعزم وتدبّرقبل ان تهجمَ»بيش از تصميم گيري فكركن وپيش ازآنكه واردكار شوي تدبركن ويا اينكه « فكرقبل ان تقدم».

پيامبر اكرم باارزش ترين نصحيت ها را عاقبت انديشي درامور وبرنامه ريزي در زندگي بيان مي نمايند و همچنين امام محمدباقر (ع) شان مومن را عاقبت انديشي مي داند و همچنين امام صادق (ع)مي فرمائيد: «انّ صاحب الدّين مكر وابصرالعاقبهَ فَامن النّدامة».

درآموزش اسلامي تلاش مي شود كه فرد به بصيرت برسد و قشري اگر تربيت نشود و در ظواهر امور پيش روي خود متوقف نگردد تا به درستي گام بردارد و تمام موانع و محدوديت هاي فراروي خود را بشناسد .اميرالمومنين (ع)در وصيت خود به فرزندش محمد حنيفه اين حقيقت را گوشزد مي كند و مي فرمايد : « التّدبرُ قبلَ العملِ ويومنكَ من النّدم» چاره انديشي پيش از دست زدن به كار، تو را از پشيماني ايمن خواهد داشت و نيز از آن حضرت چنين بيان شده است : « الفكر في الامرقبل ملا بستهِ يومنُ الزَلل»

 

[1] سوره جمعه آيه 2 

[2] سوره روم ،آيه 7